Dữ liệu

Để thực hiện tính toán và kiểm định dòng chảy thông tin giữa thị trường chứng khoán các quốc gia Đông Nam Á bằng transfer entropy, bài viết sử dụng chỉ số chứng khoán lấy theo giá đóng cửa hàng ngày của sáu thị trường chứng khoán Đông Nam Á bao gồm Việt Nam, Philippines, Malaysia, Indonesia, Thái Lan và Singapore. Các quốc gia còn lại như Lào, Campuchia, Myanma, và Đông Timor chưa có thị trường chứng khoán nên chưa có dữ liệu để nghiên cứu. Danh sách sáu chỉ số chứng khoán của sáu quốc gia được thể hiện ở Table 1.

Các đồ thị trong Hình 1 đến Hình 6 biểu diễn biến động của chỉ số chứng khoán trong thời gian dữ liệu được thu thập. Qua các đồ thị, có thể thấy rằng một số thị trường có xu hướng tăng như Việt Nam, Indonesia thể hiện trong Figure 4, Figure 1; trong khi thị trường chứng khoán Philippines có xu hướng giảm như chiều hướng đi xuống trong đồ thị ở Figure 2. Chỉ số thị trường chứng khoán Malaysia Figure 3, Thái Lan (Figure 5) và Singapore (Figure 6) biến động khá mạnh và không thể hiện một xu hướng rõ ràng.

Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng transfer entropy để đo lường và kiểm định chiều hướng của dòng chảy thông tin giữa các thị trường chứng khoán Đông Nam Á. 1 dùng để đo lường chiều hướng di chuyển thông tin giữa hai biến ngẫu nhiên dựa trên hàm mật độ xác suất.

Trong đó x là giá trị mà biến ngẫu nhiên X có thể nhận; V là tập hợp tất cả các giá trị có thể có của X và p(x) là xác suất để biến X nhận giá trị x.

Trong đó p(x,y) là xác suất đồng thời của X và Y. Trong một số trường hợp, những giá trị của X có thể mang lại thông tin hữu ích để giúp dự đoán giá trị của Y hoặc ngược lại, ta nói hai biến có mang một lượng thông tin chung (Mutual Information). Lượng thông tin chung này được tính toán như sau

Trong trường hợp hai biến là độc lập thì I(X,Y) sẽ nhận giá trị 0 vì khi đó p(x,y)=p(x)p(y).

Nếu có một sự chuyển giao thông tin từ X đến Y, thì điều đó có nghĩa là các thông tin trong quá khứ của X sẽ giúp dự đoán thông tin hiện tại và tương lai của Y. Để đo lượng sự chuyển giao thông tin từ X và Y, thì Schreiber đề xuất tính toán đại lượng transfer entropy giữa X và Y theo công thức:

Trong đó ký hiệu dùng để chỉ tập hợp các thông tin trong quá khứ của Y, và ký hiệu tương tự cho các thông tin trong quá khứ của X và Z.

Thống kê mô tả dữ liệu

Table 2 thể hiện thống kê mô tả trên chuỗi tỷ suất sinh lợi của các thị trường chứng khoán qua từng năm của giai đoạn 2012 - 2016. Xét trên toàn bộ mẫu dữ liệu, Philippines là quốc gia duy nhất có tỷ suất sinh lợi trung bình mang dấu âm và hầu hết trong các năm được xét, tỷ suất sinh lợi trung bình của Philippines cũng đều mang dấu âm, thể hiện xu hướng suy giảm chung của chỉ số thị trường.

Khác với trường hợp của Philippines, tỷ suất sinh lợi trung bình của Việt Nam cao nhất trong số các thị trường chứng khoán Đông Nam Á và điều này cũng xảy ra trong hầu hết các năm. Đặc biệt là năm 2015; khi mà tỷ suất sinh lợi trung bình của các thị trường chứng khoán của các quốc gia đều mang dấu âm (ngoại trừ Malaysia) thì tỷ suất sinh lợi trung bình trên thị trường Việt Nam cao vượt trội một cách đáng ngạc nhiên.

Kết quả nghiên cứu

Với mục tiêu đo lường và kiểm định dòng chảy thông tin giữa các thị trường chứng khoán Đông Nam Á, bài viết tính toán transfer entropy cho chuỗi tỷ suất sinh lợi của các thị trường theo từng cặp và kết quả được thể hiện ở Table 3.

Kết quả ở Table 3 được sắp xếp theo quốc gia đích, nghĩa là sắp xếp theo thị trường tiếp nhận thông tin. Theo kết quả này, Việt Nam tiếp nhận thông tin từ các thị trường Philippines, Indonesia, Malaysia và Thái Lan và không chịu ảnh hưởng thông tin từ thị trường Singapore. Về mặt ý nghĩa kinh tế, các thông tin trên thị trường các quốc gia Philippines, Indonesia, Malaysia và Thái Lan có thể được sử dụng để dự đoán thông tin về thị trường chứng khoán Việt Nam; đặc biệt là Malaysia và Thái Lan vì kết quả kiểm định transfer entropy từ hai quốc gia này đối với Việt Nam có ý nghĩa thống kê mạnh.

Table 3 được tóm tắt thành đồ thị phân tán trong Figure 7. Trục hoành của đồ thị liệt kê các thị trường chứng khoán và trục tung thể hiện độ lớn transfer entropy. Transfer entropy trong Figure 7 càng lớn quốc gia càng chịu ảnh hưởng nhiều bởi thông tin từ các quốc gia khác. Đồ thị phân tán trong Hình 7 thể hiện rằng thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp nhận thông tin từ các thị trường khác nhiều nhất trong khi Philippines, Malaysia và Indonesia ít chịu ảnh hưởng từ các thị trường trong khu vực.

Cũng cùng những kết quả tính toán transfer entropy như trong Table 3 nhưng Table 4 sắp xếp thứ tự các quốc gia theo nguồn thông tin được truyền đi. Bên cạnh nhận xét Việt Nam là quốc gia tiếp nhận thông tin nhiều nhất từ các thị trường chứng khoán trong khu vực, cũng có thể thấy rằng Việt Nam chỉ có truyền thông tin với mức độ khá yếu ớt đến thị trường Malaysia và Indonesia trong khi thông tin trên thị trường Philippines và Singapore cũng rất ít ảnh hưởng đến các thị trường khác trong khu vực.

Kết quả thể hiện trên Table 4 cũng được tóm tắt và thể hiện bằng đồ thị phân tán như ở Figure 8. Theo mức độ phân tán transfer entropy của từng quốc gia, có thể thấy rằng Thái Lan là quốc gia truyền thông tin mạnh mẽ nhất đến các quốc gia khác trong khu vực trong khi Malaysia và Indonesia tham gia vào các luồn di chuyển thông tin giữa các thị trường.